hành trình ấp ủ
thứ âm nhạc "không-ai-hiểu-nó-đang-đọc-gì"
để đi tìm cái gật đầu công nhận
"Từ những ngày đầu Đen thu âm ở nhà, những người hàng xóm luôn than phiền tôi hát nhạc gì đây. Nhưng hôm nay, bố mẹ tôi chắc hẳn sẽ bất ngờ. Và tôi hy vọng những người hàng xóm đã hiểu mình làm gì, đóng góp được gì cho xã hội".

Đó là lời phát biểu của Đen Vâu sau khi nhận hai giải thưởng "Ca sĩ có hoạt động đột phá" và "Sản phẩm Underground được yêu thích" của WeChoice Awards 2018. Khoảnh khắc run rẩy khi đó với anh có lẽ là phút giây xúc động nhất trong 10 năm kiên định theo đuổi đam mê Rap - thứ âm nhạc từng chưa phổ biến với công chúng, thậm chí đôi khi còn bị đánh giá không-giống-ai. Phải nghe câu chuyện của Đen để hiểu rằng, niềm cảm hứng đẹp nhất trong cuộc sống luôn là những gì đến theo cách tự nhiên nhất, và luôn có một cái giá đánh đổi để bạn vững tin bảo vệ nó giữa những lúc bị người khác chối từ. Câu chuyện truyền cảm hứng của một rapper, một người hoạt động âm nhạc Underground bắt đầu từ câu nói:

"Đến âm nhạc của tôi,
họ còn không thực sự
coi đó là âm nhạc"

Hồi cấp 3, có một ngày tôi lên lớp và thấy thằng bạn cứ đọc lẩm nhẩm mấy câu nghe vui tai. Tôi hỏi nó "Hát nhạc gì vậy?", nó trả lời “Đây là nhạc chế”. Thời đó, ai cũng nghĩ Rap/Hip-hop là dòng nhạc chế thôi. Sau đó, tôi lên mạng tìm nghe thử bài của các anh em nổi tiếng như LK, Eddy Việt… Về nhà, tôi bắt đầu mày mò và cover nhạc của họ. Dần dần tôi cảm thấy nền văn hoá này thực sự hay và phù hợp với bản thân mình. Ở những năm 2002, làn sóng Hip-hop bắt đầu lên cao, tôi tự thu âm những bài mình thích.

Khoảng năm 2007 – 2008, khi học xong lớp 12, tôi có chiếc máy tính đầu tiên và tập tành thu âm, rồi đưa bản thu đó lên mạng. Đợt đó rộ lên rất nhiều diễn đàn âm nhạc, nơi mà các anh em cứ lên đấy trao đổi và chia sẻ với nhau xem bài này được chưa, hay còn không tốt chỗ nào.

Bây giờ nghe lại thấy nó khá ngây ngô chứ hồi đó cứ thu âm được một bài là tôi thấy đã lắm, cảm giác như làm được một điều lớn lao cho tâm hồn mình vậy. Có những ngày cảm giác "máu Hip-hop" tràn ngập trong cơ thể của mình, viết ra đến 3 bài nhạc. Hip-hop lúc đó thực sự là một thứ nhạc khác lạ. Nó càng bị phê phán, bị đánh giá thì những người mê nó lại càng muốn chứng minh màu sắc và cái tôi của mình.

Học xong cấp 3, tôi đi tìm việc và bắt đầu đi làm công nhân. Lúc đó chật vật kinh khủng lắm. Ngày xưa đi làm, lương chỉ có khoảng 3 triệu thì làm sao mà đủ cho tiền mua nhạc, làm nhạc. Nghĩ cũng may, tôi có một người anh làm ở Đài truyền hình Quảng Ninh, anh có một phòng thu nhỏ và cho mình làm miễn phí. Bài “Đưa Nhau Đi Trốn” cũng được làm tại phòng thu đó. Tôi còn nhớ ngày nhận tiền phát hành nhạc trên mạng được 4 triệu, tôi về nhà cho ba 2 triệu và còn 2 triệu đưa cho anh làm phòng thu đó nhưng anh từ chối nhận vì muốn giúp thằng em mê nhạc rap này.

Chính vì cuộc sống càng khó khăn nên tôi càng phải duy trì âm nhạc. May mắn là thời điểm đó tôi có âm nhạc, nếu không thì cuộc sống của tôi đã bị giết chết từ lâu rồi. Bạn thử tưởng tượng khi bạn cô độc, có quá nhiều thứ để nói ra nhưng không ai nghe bạn, cảm giác đó còn tệ hơn việc mình không có gì để kể. Tôi có quá nhiều thứ muốn kể và âm nhạc là thứ lắng nghe tôi đầu tiên. Tôi được giải toả hết mọi thứ với âm nhạc.

Ba mẹ tôi đều là những người lao động nên rất khó để tôi chia sẻ những điều thầm kín. Môi trường làm việc của tôi cũng toàn người lớn tuổi hơn tôi rất nhiều, họ sẽ không thể nào hiểu được. Đến âm nhạc của tôi, họ còn không thực sự coi đó là âm nhạc. Nhưng cũng là điều hợp lý thôi, bởi rước đây, Rap và Hip-hop không được đưa lên phương tiện thông tin đại chúng mà chỉ là những "dòng chảy ngầm", nên chẳng ai biết mình làm gì.

Khi mọi người trong chỗ làm biết tôi tham gia âm nhạc, tất cả họ đều rất bất ngờ, không ai nghĩ rằng một thằng ù lì và im ắng như tôi lại làm nhạc. Mọi người hỏi tôi hát nhạc gì, tôi không dám nhận mình hát rap bởi có nói thì họ cũng không hiểu. Những ngày lễ cơ quan, mọi người bảo tôi tham gia văn nghệ, lên hát những bài truyền thống vì tưởng tôi làm nhạc thì cái gì cũng hát được. Lúc ấy, tôi mới giải thích nhạc rap là gì, và tôi chỉ đọc rap được thôi.

Năm 2016, tôi quyết định nghỉ và đi học một cái nghề gì đó để có kĩ năng và sống dễ hơn sau này, ví dụ như cắt tóc, thợ xăm… Đến giờ tôi vẫn nhớ như in cảm giác xin nghỉ việc khi đó. Bởi vì ở tỉnh lẻ, tìm được công việc ổn định cũng khó lắm. Không dưới 3 lần tôi viết đơn xin nghỉ việc rồi xé đi. Vì tôi lo sợ không biết ngày mai thức dậy mình sẽ đi làm gì để sống.

Khi quyết định nộp đơn nghỉ việc xong, tôi vừa lo lắng vừa nhẹ nhõm. Nhẹ nhõm vì từ nay không phải cố gắng làm công việc mình không thích nữa. Còn lo lắng vì có khi nào mình không thể kiếm sống nổi rồi lại phải quay về những ngày như thế không, khi những đồng lương cuối cùng của mình còn sót lại quá ít ỏi. Tôi xách xe máy và chạy đi xuyên Việt. Trên hành trình ấy, tôi hát miễn phí ở 6 địa điểm. Tức là khi chạy đến thành phố nào, tôi đăng lên facebook và rủ anh em quây quần hát với nhau cho vui. Sau hành trình đó, khoảng cuối năm 2016 tôi bắt đầu nhận được một số lời mời đi hát show có cát-sê. Tôi dùng số tiền đấy để tái đầu tư cho các sản phẩm sau.

Đến bây giờ nhiều khi tôi cũng lo. Bản thân tự hỏi không biết mình còn viết nhạc đến khi nào được nữa, nếu sau này không còn người nghe nhạc của mình thì phải làm sao? Nhưng dù sao, niềm vui trong âm nhạc đã giải toả bớt nỗi lo đó.

“Tôi sợ mình
nổi tiếng”

Tôi từng bị loay hoay không biết nên viết gì tiếp theo, cũng không có ca từ nào trong đầu, không biết âm nhạc mình viết tốt hay xấu, những điều mình truyền tải là tích cực hay tiêu cực. Đó là giai đoạn tôi gặp phải quá nhiều ý kiến trái chiều sau ca khúc “Đưa Nhau Đi Trốn”. Một số người đánh giá bài này có nội dung vô trách nhiệm, cổ súy cho lối sống mà họ không đồng tình. Giai đoạn ấy tôi hoang mang rất nhiều.

Trái chiều là một cú sốc, bởi vì tôi không muốn điều đó xảy ra. Tôi chỉ muốn một bài nhạc cho tâm hồn, ai cảm thấy hợp thì tìm đến. Tới khi nhận được quá nhiều phản ứng tiêu cực, tôi cũng buồn và choáng, tôi không hiểu sao người ta lại đánh giá tâm hồn mình và đứa con tinh thần mình như thế. "Anh đếch cần gì nhiều ngoài em" cũng vậy, họ chỉ nhìn vào một – hai chữ để đánh giá tổng thể. Tôi cũng lo lắng, nhưng sau đó, vượt lên trên tất cả thì tôi biết ca khúc ấy vẫn làm tôi thoải mái. Chắc cũng nhờ... quen với những lời chê rồi.

Tôi chưa bao giờ nghe nhạc EDM trước đó, nhưng tôi biết bài “The Nights” của Avicii có câu: “Một ngày nào đó bạn sẽ rời xa cuộc sống này nên hãy cứ sống làm sao để mọi thứ đáng nhớ nhất”. Câu hát này đã trở thành nguồn động lực cho tôi và giúp tôi nghĩ một cách đơn giản hơn. Dần dần tôi cũng quen với điều đó. Bởi vì bên cạnh số người chỉ trích cũng có những người đồng cảm. Rất nhiều người trẻ nhắn tin cho tôi, nói rằng họ cảm thấy đồng cảm và nhận được nhiều thứ từ nhạc tôi làm, đó là nguồn động lực không nhỏ rồi. Hai luồng đó không có bên nào trội lên cả nên bản thân dần lấy lại được cân bằng.

Tôi nghĩ mình không tài giỏi gì, những gì tôi làm không có gì sáng tạo đâu. Tôi chỉ biến nhạc rap trên thế giới thành thứ âm nhạc dành cho người Việt thôi. m nhạc là một cuộc đua, một ngày có cả ngàn người chạy ra khỏi vạch xuất phát, tôi làm sao biết mình chạy được đến đâu.

Tôi lắng nghe
xu hướng khán giả từng ngày,
nhưng vẫn bảo vệ với
cái chất của mình.

Đăng sản phẩm của mình lên mạng, tự nhiên được Top 1 thì đó là điều không thể tin nổi. Rồi tới khi nhận giải WeChoice, tôi cũng không tin được, bởi vì bên dưới là những người tài năng, nổi tiếng trong âm nhạc, họ có sự đầu tư, chỉn chu gấp mấy lần tôi. Tôi tự thấy bản thân mình may mắn. Thật may nhờ có WeChoice để chứng minh những người như Đen đã đạt được sự công nhận rồi. Tôi không vui vì thành công của mình mà vui vì sự công nhận của mọi người.

Lúc đó, tôi cũng không rõ ba mẹ có xem không, bởi vì tôi không gọi điện báo. Ba mẹ tôi là người lao động nên không truy cập các phương tiện như facebook này nọ. Tôi chỉ muốn ba mẹ biết rằng mình vẫn đang chăm chỉ kiếm sống một cách tử tế.

Ngày xưa, có giai đoạn không đi hát và không làm việc gì, tôi cũng chỉ nằm ở nhà thôi. Mỗi lần như thế, hàng xóm lại hỏi "Sao chẳng thấy nó làm gì cả, suốt ngày lang thang thế thôi. Thậm chí một vài người thân trong gia đình còn bảo tôi "Lớn rồi thì kiếm việc gì mà làm đi, đừng suốt ngày lang thang như vậy?". Hy vọng bây giờ mọi người đã hiểu tôi đang làm gì.

Tôi về nhà, khi nghe mọi người bắt đầu hỏi bây giờ nó đi diễn ở đâu, dạo này có lên TV không, ba mẹ tôi nghe vậy cũng mừng và an tâm hơn. Sự thành công của tôi là lo lắng được cho cuộc đời mình và cho cả ba mẹ. Một phần là kinh tế, một phần là để cho ba mẹ tôi biết rằng tôi bước ra đời thì làm được gì. Đối với tôi đó mới là thành công lớn nhất.

Tôi sợ sự nổi tiếng. Thứ nhất là mình bị quá nhiều người soi vào. Thứ hai là mình sẽ dễ bị đánh mất bản thân, cảm giác mình tài giỏi rồi chân mình sẽ bị lơ lửng. Tôi luôn tâm niệm, tâm hồn dù bay đi đâu thì bay, nhưng chân mình phải chạm mặt đất. Ví dụ mỗi ngày lên Youtube, có hàng ngàn bản nhạc mới của các nghệ sĩ được đăng lên, có những người chẳng có ai nghe cả nhưng khi tôi nghe, tôi cảm thấy họ rất tài năng. Tôi luôn nhìn vào những người đó để làm việc và đánh giá lại bản thân mình.

“Hơi ích kỉ một chút,
nhưng tôi chỉ muốn làm
nhạc cho mình”

10 năm theo đuổi Rap, Hip-hop, tôi thấy dòng nhạc này đã có sự chuyển mình kinh khủng. 3 – 4 năm trước, không ai nghĩ những người hát rap như tôi có thể kiếm được tiền và có những đêm diễn trước hàng ngàn người. Bây giờ có rất nhiều người chơi rap ở Việt Nam đang có thể mang âm nhạc của mình đi khắp mọi nơi.

Có những hôm tôi đi hát ở sự kiện dành cho học sinh, sinh viên mà chỉ có sự tham gia của các rapper, tôi tự hỏi sao lại có sự thay đổi đột ngột như thế này? Vài năm về trước, rap chỉ là một điểm nhấn nhá thêm vào cho vui tai, sinh động trong ca khúc. Còn hiện tại, dòng nhạc này đang thực sự khẳng định vị trí độc lập của mình trong lòng giới trẻ. Điều đó như một giấc mơ. Cách đây 5 – 7 năm, tôi chưa từng mơ được đứng trên sân khấu trước hàng trăm ngàn người, điều mà thật ra những người làm rapper khác cũng không dám mơ chuyện đó.

Sự chuyển mình này đã thực sự trở thành một động lực. Anh em làm rap cũng sẽ có tiền để sản xuất nhiều ca khúc hay hơn, chất lượng hơn. Ngày xưa, chỉ mong có tiền để mua beat nhạc thôi, còn bây giờ thì các anh em suy nghĩ làm sao để mua được beat hay, tìm được người mix nhạc giỏi. Đó là một sự vận động chuyên nghiệp lên.

Tôi không đặt ra mục đích sẽ làm bài hát để vượt qua được bài cũ. Tính toán như vậy làm gì cho mệt? Mình cứ viết thôi. Đối với tôi, khi mình viết xong bài nhạc và thu âm nó, đưa nó lên mạng là đã hoàn thành trách nhiệm với ca khúc đó rồi. Tôi cố gắng quên đi, thậm chí nghe lại tôi còn hiếm khi nghe. Tôi làm vậy để những thứ mình làm về sau không bị giống với những gì từng có trước đó.

Tôi lắng nghe xu hướng khán giả từng ngày, nhưng vẫn bảo vệ với cái chất của mình. Những người chơi nhạc Indie hoặc Rap, Hip-hop luôn có cái gì đó rất ích kỉ, không chỉ một mình tôi. Hầu như mọi người đều muốn làm bản thân mình vui trước. Người viết nhạc sẽ là người nghe nhạc của mình đầu tiên. Nên dù người ta trông đợi một màu sắc chuộng với thị trường hơn, nhưng chắc tôi vẫn sẽ giữ cách làm việc như ngày hôm nay, chứ không biết thay đổi như thế nào.

Tôi biết mọi người thích tôi vì điều gì. Nếu tôi thay đổi, không biết sẽ tốt hơn hay tệ đi nhưng tôi đã mất đi những người từng tôn trọng mình, những người đã ủng hộ mình từ rất lâu rồi. Tại sao mình nỡ đánh mất họ? Việc này cũng là để tôn trọng bản thân mình nữa. Thay đổi thì cũng tốt, tôi có thể đạt được nhiều hơn nhưng chắc sẽ không vui đâu. Tôi làm những điều mình thấy vui đầu tiên. Tôi cứ làm việc như bây giờ và ai thích thì sẽ tìm đến.

Ngoài kia có hàng ngàn kiểu người, mình làm sao làm hài lòng hết được tất cả. Thôi thì mình phải làm hài lòng bản thân mình trước rồi ai yêu mến tôi sẽ đến với tôi, còn ai ghét mình vẫn sẽ chỉ trích, công kích, miệt thị. Nhưng tôi nghĩ người ghét mình, đến lúc họ chán thì họ cũng sẽ bỏ đi thôi. Chẳng ai có thời gian quan tâm đến điều mình không thích mãi.

Tôi biết mọi người
thích tôi vì điều gì. Nếu tôi
thay đổi, không biết sẽ tốt
hơn hay tệ đi nhưng tôi đã
mất đi những người từng
tôn trọng mình,

Tôi cũng có lo sợ chuyện cơm áo gạo tiền, đó là câu hỏi thường trực của nhiều nghệ sĩ bao đời nay rồi, tôi chỉ là một người rất nhỏ nhoi trong số đó. Cũng may là nhu cầu cuộc sống của tôi rất bình thường. Tôi chỉ cần đủ ăn đủ mặc, giúp đỡ được ba mẹ và người này người kia một chút là vui rồi. Chuyện này không ảnh hưởng đến tôi nhiều như những người khác, vậy nên tôi nghĩ mình sẽ không bị cuốn theo mà thay đổi cốt lõi âm nhạc trong mình.

10 năm theo đuổi rap, có lẽ tiếc nuối lớn nhất của tôi là mình không tìm đến âm nhạc lớn hơn. Không phải để nổi tiếng sớm, mà vì tôi tiếc những ngày trẻ mình sống tự ti và khép mình quá. Tôi co cụm trong những suy nghĩ của mình trong khi ngoài kia có nhiều điều để học hỏi. Nhưng dù sao nhờ có những ngày đó nên mới có tôi của hiện đại. Tôi ước mình có điều kiện đi đến vùng sâu vùng xa như những nghệ sĩ khác làm. Hoặc là có cơ hội được trải nghiệm những nhạc cụ chưa ai từng thử nghiệm trong nhạc rap, ví dụ như nhạc cụ dân tộc. Tôi muốn được chơi cho thoả lòng trong âm nhạc.

Bài viết
Nhật duy
Design
tố linh x manh.nguyennn
Photo
đàm gia bảo
Theo Trí Thức Trẻ
4/2/2019